Taksim Anıtında Kimler Yok ki?

Taksim Anıtında Kimler Yok ki?

 

TAKSİM ANITINDA KİMLER YOK Kİ?

     Cumhuriyetin ilk yıllarından beri Taksim’in simgesi hâline gelmiş Cumhuriyet Anıtı’nda Atatürk, İnönü ve Fevzi Çakmak’tan başka, 2 Rus generale, Türkiye’nin ilk kadın heykeltıraşı Sabiha Ziya Hanım’a âit heykellerin de bulunduğunu biliyor muydunuz? Hattâ anıttaki heykelleri yapan İtalyan Heykeltraş Pietro Canonica’yı dahi görebiliyoruz, Atatürk’ün hemen arkasında.

     TAKSİM ANITINDAKİ KADIN KİM?

     İtalyan heykeltıraş Pietro Kanonika’nın Roma’da Cumhuriyet anıtını yapmaya başladığı sene, Fındıklı’daki Sanayi-i Nefîse Mektebi’nde de, bir yarışma başlatılır. Birinci olan öğrenci tüm masrafları karşılanıp Roma’ya gönderilecek ve Kanonika’nın yanında staj yapma şansına sahip olacaktır. Nihayet yarışma sonuçlanır. Birinci 22 yaşındaki Sabiha Ziya isimli öğrenci olur. Kızın bekâr olması sebebiyle Roma’ya, bir yabancı heykeltıraşın yanına gönderilmesini uygun görmeyip karşı çıkanlar olsa da, dönemin Maarif Bakanı Mustafa Necati Bey ve Atatürk’ün de müdahaleleriyle Sabiha Ziya Roma’ya yolcu edilir. Bu sebeple Kanonika, yaptığı anıta, kadınlarla ilgili devrimi hatırlatan bir şey daha ilâve etmeye karar verir ve anıtın 2 tarafına birer kadın yüzü yapar. Anıtın, bağımsızlığı simgelemek için bayrak açmış askerlerin bulunduğu iki tarafında bulunan bu iki kadın yüzünden biri peçeli, ( Cumhuriyet öncesi kadını simgeler ) diğeri peçesizdir ( Cumhuriyet dönemi kadınını simgeler ). Bu iki kadın yüzü de aynı kişiye, Türkiye’nin ilk kadın heykeltıraşı Sabiha Ziya Bengütaş Hanım’a âittir.

     

     İSTANBUL’DA İKİNCİ ATATÜRK HEYKELİ

     Taksim’deki Cumhuriyet Anıtı, İstanbul’un ikinci heykeli olarak Cumhuriyet’in 5. yılında açılmış, anıtın açılışı ise harf devrimi henüz yapılmadığı için Cumhuriyet gazetesinde Osmanlıca yer almıştı. İstanbul’un cumhûriyet dönemindeki ilk heykeli ise, Topkapı Sarayı’na sırtını dönmüş, Sarayburnu’ndaki boğaza bakan Atatürk heykelidir. Bu da Cumhuriyetin 3. yılında yapılmıştı. Atatürk Sarayburnu’nda yalnızken, Taksim’de halkı da arkasına almış... Daha başka kimler var bu anıtta, şimdi onlardan bahsedeceğiz.

     İLK ATATÜRK HEYKELLERİ YABANCILARA ÂİT

     1925 yılında Cumhuriyet Halk Fırkası İstanbul milletvekili Hakkı Şinasi Paşa’nın başkanlığında oluşturulan bir komisyon vermişti bu anıtın siparişini İtalyan Heykeltıraş Pietro Kanonika’ya. Sarayburnu’na yapılan ilk Atatürk heykeli ise, İstanbul belediye başkanı Emin Erkul tarafından Macar heykeltıraş Cripel’e sipariş edilmişti.
    
     O yıllarda Taksim Meydanı diye bir yer yoktu. Taksim Kışlası 1922 de kapanmış, fakat avlusunu bir Maltalı kiralayıp stadyum haline getirmişti.

     Kanonika’ya, Taksim Anıtıyla birlikte iki anıt siparişi daha verilmişti: Ankara’daki, biri Zafer Alanı’na, diğeri Etnografya Müzesi’nin önüne dikilmek üzere iki tunçtan Atatürk heykeli… Ne de olsa Ankara başkent. Önce oradaki heykeller tamamlanıyor. Sonradan İzmir Cumhuriyet Meydanı’ndaki at üstünde Atatürk heykelini de yine Kanonika yapmıştır.

     

     ANITTAKİ RUS GENERALLER VE KANONİKA

     Cumhuriyet Anıtını 2,5 yılda hazırlayan Kanonika, 4 yüzlü anıtın 2 yüzüne fazlaca figür yerleştirmiş. O kadar ki bu figürler arasında 2 Rus general de var. 11 metrelik anıt, 2 taç kapı şeklinde yapılmış. Bu iki kemerli kapıdan birinde savaş, diğerinde zafer işlenmiş. Birinci kapıdan baktığınızda Kurtuluş savaşını görüyorsunuz. Başında kalpağıyla Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, topçu ve süvari askerlerden başka, kucağında çocuğuyla bir kadın heykeli, tüm Türk halkı cephede vatanı kurtarmak için mücadele içinde. İkinci kapıdan baktığınızda ise savaşın sonunda kazanılan zaferi görüyorsunuz. Artık Cumhuriyet kurulmuş. Sivil kıyafetiyle Cumhurbaşkanı Atatürk, sağında başbakan İnönü, solunda Genelkurmaybaşkanı Fevzi Çakmak, arkalarında Türk halkı ve Kanonika’nın kendi heykeli. Birçok ressam ve heykeltıraş gibi Kanonika da imkân bulunca kendisini de sıkıştırıvermiş heykellerin bir köşesine. İnönü’nün tam arkasında, garip şapkalı heykel, Kanonika’nın bizzat kendisidir.

     Peki, bunca simanın arasında Bolşevik devriminin iki önemli Rus generaline ait heykellerin de yer aldığını, hem de Atatürk, İnönü ve Fevzi çakmak’ın hemen arkasında bulunduklarını kaç kişi biliyordur acaba?

     Frunze ve Voroşilov isimli iki Rus generalinin heykeli, Rusya ile aramızın iyi olduğu o günlerde ilave edilmiş anıta. Zaten Moskova Antlaşması da bu ikili ilişkilerin yoğun olduğu 1921 yılında yapılmıştı.

     Kızılordu’nun Teorisyenlerinden Mihail Vasilyeviç Frunze, Kurtuluş savaşı yıllarında ( 1921 senesinde ) Türkiye’yi karış karış gezmiş ve Bolşevik Rusya’nın Türkiye’nin yanında olduğunu göstermeye çalışmış bir Rus generaliydi. Kızılordu komutanı Troçki tarafından Doğu Cephesi Komutanlığına getirilmişti. 40 yaşında öldüğünde Sovyet devrimci askerî konsey başkanıydı. Taksim Cumhuriyet Anıtı’ndaki heykeli, İnönü’nün hemen arkasında yer alıyor. Diğer generale nazaran daha genç, şapkasını göğsünün hizasında tutan heykel, General Frunze’ye âit.

     Kliment Yefromoviç Voroşilov ise, 2. Dünya savaşında Leningrad savunmasını yaparak, Hitler’in kenti ele geçirmesini önledi. 88 yaşında öldü. Cumhuriyetin 10. Yıl kutlamalarında bulunmuş yine Kızılordu’nun önemli bir generaliydi. Taksim Anıtı’ndaki heykeli, Atatürk’ün tam arkasında. Diğer Rus generale nazaran daha yaşlı olan Voroşilov’un heykeli ellerini önünde bağlamış vaziyette duruyor.

     1921 de yapılan Moskova Antlaşması 20 yıllığına yapılmış bir antlaşma olduğundan 1941 senesine gelindiğinde süresi doldu. O yıllarda Amerika ile ilişkileri iyi olan Türkiye, 2. Dünya savaşında Rusya’nın yanında yer almadığı için Türk-Rus ilişkileri gerildi ve nihayet inceldiği yerden koptu. Taksim Anıtı’ndaki iki Rus generali de böylece unutulmuş oldu.

       

     PEÇELİ VE PEÇESİZ KADIN

      Anıtın diğer iki yüzünde ise, ellerinde zaferin ve bağımsızlığın simgesi bayraklarla birer asker ve kemerli kapının üstünde 2 kadın maskı. Bu kadın masklarının Sabiha Ziya Hanım’a ait olduğundan bahsetmiştik.

     İçinde heykellerin bulunduğu kemerli taç kapının pembe ve yeşil taşları İtalya’dan alınmış. Anıtta, stajyer olarak çalışan Sabiha Ziya (Bengütaş) Hanım ve Hadi (Bara) Bey’in de emeği var. Kaidesini Mimar Moncerni’nin hazırladığı anıt 140 bin liraya mal olmuş.

     Anıtın, ellerinde bayrak tutan askerlerin olduğu yan yüzlerinde mermer havuzlar var fakat muslukları yok. Arka tarafta nasıl olsa Taksim Maksemi ( suyun taksim edildiği yer ) var diye düşünülmüş ihtimal.

                                                     MAHMUT SAMİ ŞİMŞEK
                                                                  8.5.2013

 Yazan : admin | Okunma : 15322 |        Yorum ( 1 )